شناخت امام حسن (ع)

آنچه می خوانید، بیان برخی انتظارات و توقّعاتی است که امام حسن مجتبیعلیه‏السلام از امت اسلامی؛ بخصوص از شیعیان دارد. امید آنکه ره‏توشه‏ای برایرهروان کوی دوست باشد (تهیه کننده: جواد خرمی ) به نقل از صفحه دین و اندیشه سایت تبیان.

خدا محوری

از مهمترین انتظاراتی که تمام انبیأ و اولیأ از بندگان خدا، داشته‏اند و دارنداین است که مردم در کارها و رفتارها خدا محور باشند و رضایت الهی و خداوندی را درتمام امور محور و اساس قرار دهند.

امام حسن مجتبی علیه‏السلام نیز که خود خدا محور و سراپا اخلاص بود، از امتاسلامی و شیعیان خویش توقّع و انتظار دارد که رضایت الهی را محور فعّالیت خویش قراردهند. این توقّع را گاه با بیان زیان مردم محوری و خارج شدن از محور رضایت الهیابراز می‏دارد، آنجا که فرمودمَنْ طَلَبَ رِضَی اللّهِ بِسَخَطِ النّاسِکَفاهُ اللّهُ اُمُورَ النّاسِ وَ مَنْ طَلَبَ رِضَی النّاسِ بِسَخَطِ اللّهِوَکَلَهُ اللّهُ اِلَی النّاسِ؛(3)هر کس رضایت خدا را بخواهد هر چند با خشممردم همراه شود؛ خداوند او را از امور مردم کفایت می‏کند و هر کس که با به خشمآوردن خداوند دنبال رضایت مردم باشد، خدا او را به مردم وا می‏گذارد

و گاه فوائد خدا محوری و در نظر گرفتن رضایت الهی را به زبان می‏آورد ومی‏فرماید: «اَنَا الضّامِنُ لِمَنْ لَمْ یهْجُسْ فی قَلْبِهِ اِلاّ الرِّضااَنْ یدْعُوَ اللّهَ فَیسْتَجابُ لَهُ؛(4)من ضمانت می‏کنم برای کسی که درقلب او چیزی نگذرد جز رضا[ی خداوندی]، که خداوند دعای او را مستجاب فرماید

راوی از حضرت امام حسن علیه‏السلام این مهمّ را چنین نقل می‏کند: امام حسنعلیه‏السلام روز عید فطر بر گروهی از مردم گذر کرد که مشغول بازی و خنده بودند،بالای سر آنها ایستاد و فرمود: «اِنَّ اللّهَ جَعَلَ شَهْرَ رَمَضانَمِضْمارا لِخَلْقِهِ فَیسْتَبِقُونَ فیهِ بِطاعَتِهِ اِلی مَرْضاتِهِ فَسَبَقَقَوْمٌ فَفازُوا وَ قَصَّر آخَرُونَ فَخابُوا(5) به راستی، خداوند ماهرمضان را میدان مسابقه برای خلق خود قرار داده است تا به وسیله طاعت او برای جلبرضایت خداوند بر یکدیگر سبقت گیرند. مردمی سبقت گرفتند و کامیاب گشتند و دیگرانکوتاهی کردند و ناکام ماندند

رسیدن به رضایت الهی آرزوی تمام انبیأ بوده است. لذا در روایت آمده است که «موسیعلیه‏السلام عرض کرد: خدایا! مرا به عملی راهنمایی کن که با انجام آن به رضایت تودست یابم. خداوند وحی کرد که‏ای فرزند عمران! رضایت من در سختی و گرفتاری تو است کهطاقت آن را نداری. موسی به سجده افتاد و مشغول گریه شد...، سرانجام وحی شد که‌ایموسی! رضایت من در رضایت تو به قضا و تقدیرات من است.»(6(

فراگیری دانش

علم و دانش کلید خیرات و دستیابی به سعادت است. بدون دانش نه راه سعادت معلوماست و نه حرکت ممکن؛ به همین جهت از مهم‏ترین مأموریتهای انبیا در طول تاریخ، تعلیمکتاب و آموزش مسائل دینی و تربیتی بوده است. از مهمترین توقّعات امامان معصومعلیهم‏السلام از شیعیان این است که اهل دانش و فراگیری حکمت باشند.

امام حسن مجتبی علیه‏السلام فرمودند: «عَلِّمِ النّاسَ عِلْمَکَ وَتَعَلَّمْ عِلْمَ غَیرِکَ؛(7) دانش خود را به مردم بیاموز و دانش دیگران رایادگیر

خداوند تمام امکانات فراگیری دانش را در اختیار ما قرار داده است. لذا لازم استکه از چشم و گوش و فرصتها بیشترین استفاده را ببریم و با فراگیری دانش، شک و شبههرا از دل و درون خویش بیرون برانیم.

امام حسن علیه‏السلام فرمود: «اِنَّ اَبْصَرَ الاَْبْصارِ ما نَفَذَ فِیالْخَیرِ مَذْهَبُهُ وَ اَسْمَعَ الاَْسْماعِ ما وَعَی التَّذْکیرَ وَ انْتَفَعَبِهِ وَ اسْلَمَ الْقُلُوبِ ما طَهُرَ مِنَ الشُّبَهاتِ؛به راستی، بیناتریندیده‏ها آن است که در خیر نفوذ نماید، و شنواترین گوشها آن است که تذکّرات [دیگران] را بشنود و از آن بهره‏مند شود و سالم‏ترین دلها آن است که از شک و شبهه پاکباشد.»(8)

 

اندیشیدن و تفکّر

علم و دانش آنگاه نتیجه‏بخش و ثمرده خواهد بود که با تفکّر و تدبّر همراه باشد. خواندن و فراگیری قرآن نیز آنگاه مفید و مثمر خواهد بود که با تدبّر و تفکّر همراهشود. از مهم‏ترین انتظاراتی که امامان ما از شیعیان خویش داشته و دارند، این است کهاهل اندیشه و تفکر باشند. آنان این توقّع را با بیانهای مختلف ابراز نموده‏اند.

امام مجتبی علیه‏السلام می‏فرماید: «اُوصیکُمْ بِتَقْوَی اللّه و اِدامَةِالتَّفَکُّرِ، فَاِنَّ التَّفَکُّرَ اَبُو کُلِّ خَیرٍ وَ اُمُّهُ؛(9) شما [شیعیانم] را به پروا پیشگی و اندیشیدن دائم سفارش می‏کنم؛ زیرا تفکّر پدر و مادر [و ریشه و اساس] تمامی خوبیها است

در جای دیگر فرمود: «عَلَیکُم بِالْفِکْرِ فَاِنَّهُ مَفاتیحُ اَبْوابِالْحِکْمَةِ؛(10) بر شما [شیعیان] لازم است که اندیشه کنید؛ زیرا فکرکلیدهای درهای حکمت است

راستی اگر امّت اسلامی بیشتر اندیشه و تفکّر می‏کردند و به آن عمل می‏نمودند،این همه عقب ماندگی و مشکلات نداشتند و این همه محل تاخت و تاز استعمارگران وابرقدرتها قرار نمی‏گرفتند.

گاه دل مولا امام حسن علیه‏السلام بدرد آمده و با زبان گلایه اظهار می‏دارد: «عَجِبْتُ لِمَنْ یتَفَکَّرُ فی مَأْکُولِهِ کیفَ لا یتَفَکَّرُ فیمَعْقُولِهِ فَیجَنِّبُ بَطْنَهُ ما یؤذیهِ وَ یودِعُ صَدْرَهُ مایرْدیهِ؛(11) در شگفتم از کسی که در [چگونگی استفاده از] خوراکیهای خوداندیشه می‏کند ولی درباره معقولات خویش اندیشه نمی‏کند. پس از آنچه معده‏اش را اذیتمی‏نماید دوری می‏کند، در حالی که سینه [و روح] خود را از پست‏ترین چیز پرمی‏کند

راستی در کدام مکتب و مذهب جز اسلام و تشیع پیدا می‏کنید که این همه بر علم ودانش، تدبّر و تفکر، اندیشه و تعقل سفارش و تاکید نموده باشند.

 

تلاش و کوشش

فکر و اندیشه، و یا تامّل و تدبّر، آن گاه ارزش حقیقی و عینی خویش را نشانمی‏دهد که منجر به عمل و تلاش و سعی و کوشش شود، وگرنه تفکری که منهای عمل باشد،ارزش واقعی نخواهد داشت. در واقع فکری مطلوب و کارساز است که به عملو تلاشبینجامد.

یکی از انتظارات امام حسن علیه‏السلام این است که بندگان الهی در کنار علم واندیشه، اهل تلاش و عمل باشند. آن حضرت فرمود: «اِتَّقُوا اللّهَ عِبادَاللّهِ وَ جِدُّوا فی الطَّلَبِ وَ تِجاهِ الْهَرَبِ وَ بادِرُوا الْعَمَلَ قَبْلَمُقَطِّعاتِ النَّقِماتِ وَ هادِمِ الَّذّاتِ، فَاِنَّ الدُّنْیا لا یدُومُنَعیمُها وَلا تُؤمَنُ فجیعُها وَلا تَتَوَقّی مَساویها، غُرُورٌ حائِلٌ وَ سِنادٌمائِلٌ؛(12) ای بندگان خدا! پرواپیشه باشید و برای رسیدن به خواسته‏ها تلاشکنید و از کارهای ناروا بگریزید و قبل از آنکه ناگواریها به شما روی آورند و نابودکننده لذات [یعنی مرگ] فرا رسد، به کار[های نیک[ مبادرت ورزید، پس براستی نعمتهایدنیا دوام ندارند و [کسی از] خطرات و بدیهای آن در امان نیست.[دنیا[ فریبکار زودگذرو تکیه گاهی سست و بی‏اساس است

نکته دیگری را که حضرت مجتبی علیه‏السلام علاوه بر اصل تلاش و عمل گوشزد می‏کندو انتظار دارد که به آن توجّه شود، این است که انسان هم باید برای دنیا کار و تلاشکند و هم برای آخرت. کلام نغز و دلنشین امام حسن علیه‏السلام در این باره چنین است: «وَ اعْمَلْ لِدُنْیاکَ کَاَنَّکَ تَعیشُ اَبَدا وَ اعْمَلْ لآخِرَتِکَکَاَنَّکَ تَمُوتُ غَدا؛(13) برای دنیایت چنان کار کن که گویا برای همیشه [در این دنیا] خواهی بود. و برای آخرتت [نیز چنان] سعی و تلاش کن که گویا فردا ازدنیا خواهی رفت

طالب علمی به عالمی گفت: نیمه شبها و قبل از سحرها بیدار می‏شوم، درس بخوانمبهتر است و یا نماز شب؟ عالم در جواب او گفت: کاری کن که هم درس بخوانی و هم نمازشب. نه درس فدای نماز شب و عبادت شود، و نه عبادت فدای درس و منبر، نه کار بخاطرعبادات مستحبی و... کنار گذاشته شود، و نه عبادات واجب و مقداری مستحبّ بخاطر کاریا اضافه‏کاری به تأخیر افتاده و یا از دست برود.

 

صبر و بردباری

از یک سو دنیا جای حوادث و مصائب است و از طرف دیگر، انجام عبادات و کنترل شهواتنیاز به قدرت و نیرو دارد، آنچه انسان را در مقابل حوادث و مصائب نیرومند و مقاوممی‏سازد، صبر و بردباری است و آنچه انسان را بر انجام عبادات نیرو و توان می‏بخشد،استقامت و پایداری است. و آنچه انسان را بر شهوات غالب و پیروز می‏سازد، صبر وپایداری است. از انتظارات مهمّ امام حسن مجتبی علیه‏السلام این است که شیعیان وپیروان او در تمام مراحل زندگی صابر و بردبار باشند، حضرتش در این زمینه دلسوزانهمی‏فرماید: «جَرَّبْنا وَ جَرَّبَ الْمُجَرِّبُونَ فَلَمْ نَرَ شَیئااَنْفَعُ وِجْدانا وَ لا اَضَرُّ فِقْدانا مِنَ الصَّبْرِ تُداوی بِهِالاُْمُورُ؛(14) تجربه ما و دیگران نشان می‏دهد که چیزی نافع‏تر از داشتنصبر، و زیانبارتر از فقدان بردباری دیده نشده است، صبری که بوسیله آن تمام [دردها و [امور درمان می‏شود.» راستی که باید گفت:

صد هزاران کیمیا حق آفرید  کیمیایی همچو صبر، آدم ندید

امام مجتبی علیه‏السلام در کلام دیگری فرمود: «اَلْخَیرُ الَّذی لا شَرَّفیهِ اَلشُّکْرُ مَعَ النِّعْمَةِ وَ الصَّبْرُ عَلَی النّازِلَةِ؛خیری کهشرّ ندارد، شکر در حال نعمت و بردباری در مقابل ناگواری است.»(15)

کلید صبر کسی را باشد اندر دست  هر آینه درِِ گنج مراد بگشاید

به شام تیره محنت بساز و صبر نما  که عاقبت سحر از پرده روی بنماید

 

دقّت در دوستیابی

رفیق و دوست عمیق‏ترین تأثیر را بر زندگی و رفتار انسان دارد، تا آنجا که گفتهشده: «اَلْمَرْءُ عَلی دینِ خَلیلِهِ؛ انسان بر آیین رفیقش است.» به این علّت درقرآن و روایات، سخت بر آیین دوست‏یابی تاکید و سفارش شده است. امام حسن مجتبی

/ 0 نظر / 5 بازدید